Lựa chọn ống nhòm : Ống nhòm thiên văn

Lựa chọn ống nhòm : Ống nhòm thiên văn

Ống nhòm là lựa chọn thông minh cho những ai mới bắt đầu quan sát thiên văn, vả cả những ai đã quan sát lâu năm có đam mê nhìn ngắm vẻ đẹp của bầu trời huyền ảo qua những đối tượng như sao đôi, tinh vân, cụm sao và những vật thể tối tuyệt đẹp khắp dãy Ngân Hà … Bạn biết không ? Những vật thể ấy khi được nhìn ngắm qua ống nhòm thậm chí còn đẹp và ấn tượng hơn cả kính thiên văn cồng kềnh. Trãi nghiệm bầu trời qua cả hai mắt chân thực với nhiều cảm xúc khó tả. Bạn có thể đọc thêm bài viết : Lựa chọn ống  thay cho kính thiên văn.

Nên nhớ rằng một ống nhòm thiên văn tốt không đồng nghĩa với ống nhòm đó phải to lớn đồ sộ gắn trên chân đế. Hãy theo dõi bài phân tích sau đây, nó sẽ làm bạn thay đổi định kiến về ống nhòm thiên văn và giúp cho việc lựa chọn ống nhòm để phục vụ cho mục đích quan sát bầu trời của bạn đáng giá và hợp lí nhất.

Mục lục
- Bạn có thể nhìn thấy gì qua ống nhòm thiên văn
- Độ sáng hình ảnh – tiêu chí quan trọng
- Đánh giá độ sáng cho những thông số tiêu biểu
- Chất lượng hình ảnh – yếu tố thứ nhì
- Độ phóng đại – nên chọn ở mức phù hợp
- Ống nhòm khổng lồ (Giant binoculars) - nên hay không
- Ống nhòm có hệ thống chống rung (Image-Stabilized Binoculars)
- Hãy giữ cho hình ảnh ổn định !

Bạn có thể nhìn thấy gì qua ống nhòm thiên văn
Không cần biết bạn có ống nhòm gì, chỉ cần mang theo nó khi quan sát, nó sẽ rất hữu ích cho buổi ngắm sao của bạn. Hãy xem xét điều này : trong một đêm đẹp trời ở một vùng quê, mắt bạn có thể nhận ra khoảng 3000 ngôi sao. Nhưng khi bạn dùng một ống nhòm nhỏ chỉ 7x35mm, con số này tăng lên 100,000 ngôi sao !

Tương tự trong điều kiện ô nhiễm ánh sáng, bạn chỉ có thể nhận thấy vài trăm ngôi sao bằng mắt thường, nhưng ống nhòm sẽ cắt giảm bớt ảnh hưởng của ô nhiễm ánh sáng và nâng khả năng quan sát giúp bạn thấy được nhiều sao hơn cả khi đứng trên Đỉnh Everest và quan sát bằng mắt thường.

Và còn nhiều hơn nữa khi bạn nhìn vào bầu trời đêm một cách ngẫu nhiên. Nhìn thấy những ngôi sao đôi, Thiên Hà với đám mây sao của nó, cụm sao với nhiều hình dạng và chủng loại, các ngôi sao với độ sáng thay đổi theo từng tháng, thậm chí theo từng giờ, nhận ra những tinh vân mờ xa huyền ảo, những thiên hà ở rất xa đến hàng triệu năm ánh sáng – tất cả chờ bạn tìm kiếm và định vị với ống nhòm và bản đồ sao chi tiết trong tay, sách hướng dẫn hay thiết bị điện tử có phần mềm hỗ trợ.

Lưu ý, hầu hết những thiên thể thú vị có thể quan sát bằng ống nhòm đều xuất hiện một cách mờ nhạt, thế nhưng nó cũng không khả quan hơn khi quan sát chúng qua kính thiên văn – thậm chí còn mờ nhạt hơn bạn nghĩ vì độ phóng đại kính thiên văn cao sẽ làm độ sáng giảm. Hơn nữa, kĩ năng sử dụng bản đồ sao của bạn sẽ nâng cao hơn khi bạn săn những vật thể tối bằng ống nhòm, nó giúp bạn định vị vật thể cần quan sát trước khi quyết định có nên ngắm vật thể đó qua kính thiên văn hay không, hoặc đôi khi không cần kính thiên văn nữa khi ống nhòm đã thể hiện vật thể tối một cách tuyệt vời. Điều này giải thích tại sao người mới bắt đầu quan sát thiên văn nên chọn ống nhòm làm thiết bị sở hữu đầu tiên.

Và bầu trời luôn thay đổi. Mùa hè cho chúng ta thấy những cảnh tượng như hai sao đôi Mizar và Alcor, cặp sao đôi nổi tiếng ở phần đuôi của chòm Gấu Lớn (Ursa Major). Phần sáng nhất của dãy Ngân Hà từ đầu của chòm Thiên Nga (Cycnus) đến chòm Nhân Mã (Sagittarius) ở phía trời nam, nhìn ngắm hàng tá ngôi sao với những thiên hà lấp lánh, cụm sao sơ khai đầy khí gas phát sáng là cái nôi phát sinh những ngôi sao mới. Nhìn ngắm từng phần của dãy Ngân Hà, với tôi, ống nhòm thể hiện tốt hơn bất kì chiếc kính thiên văn nào khác.

Vào mua thu, đừng bỏ qua đại thiên hà Andromeda, đĩa sáng mờ như một đám mây hình oval nhỏ. Ngược lại với sự tương phản và lấp lánh của cụm sao đôi trong chòm Perseus. Bầu trời mùa đông tuyệt vời khi tìm kiếm hai cụm sao Hyades và Thất nữ Pleiades, hay đại tinh vân Orion cùng thanh kiếm của chàng thợ săn Orion vĩ đại. Mùa xuân mang đến cụm sao Tổ ong Beehive nổi tiếng với chòm sao Con cua - Cancer khó nhìn thấy bằng mắt thường nhưng hiện lên rõ ràng qua ống nhòm.

Ngoài ra, mặt trăng là một đối tượng rất dễ và thú vị khi quan sát bằng ống nhòm. Với độ phóng đại 8-10x đủ để bạn nhìn thấy kha khá miệng hố và địa hình mặt trăng. Với bản đồ mặt trăng trong tay, bạn có thể xác định được vị trí cũng như tên gọi của một vài miệng hố, vùng đất. Cũng với 9-10x, nếu ống nhòm bạn dùng có chất lượng hình ảnh tốt, bạn có thể đếm được 4 mặt trăng của Mộc tinh như 4 ngôi sao rất nhỏ nằm trên đường thẳng gần sát sao Mộc. Với 7-8x, bạn có thể nhận ra sự tồn tại của 4 mặt trăng Galileo này nhưng hơi khó phân biệt rõ ràng.

Độ sáng hình ảnh – tiêu chí quan trọng
Độ sáng hình ảnh là tiêu chí quan trọng nhất của ống nhòm thiên văn, nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tìm kiếm, nhìn ngắm tinh vân hay những vật thể thể tối khác, tiếp đến là chất lượng hình ảnh rồi mới đến độ phóng đại. Hình ảnh nhỏ nhưng sáng và sắc nét là tiêu chí cần thiết hơn việc phóng đại hình ảnh nhưng lại thể hiện mờ nhạt, kém sáng.

Có nhiều người lầm tưởng ống nhòm lớn luôn cho hình ảnh sáng hơn, dùng cho thiên văn tốt hơn. Thực ra, ống nhòm với vật kính to lớn chưa hẳn đã cho hình ảnh sáng hơn loại nhỏ hơn nó nhiều lần. Độ sáng hình ảnh không phụ thuộc đơn phương vào kích thước vật kính, mà phụ thuộc mối tương quan giữa vật kính và độ phóng đại. Vật kính càng lớn càng nhiều ánh sáng được thu nhận nhưng độ phóng đại càng lớn càng làm hình ảnh tối đi. Bạn có thể tìm hiểu thêm : Lựa chọn ống nhòm : khả năng nhìn đêm của ống nhòm

Độ sáng tương quan (relative brightness - RB) là căn cứ lý thuyết giúp ta so sánh độ sáng tương đối giữa các ống nhòm với nhau. Hệ số này bằng bình phương đường kính của vòng tròn ánh sáng thị kính (exit pupil). Bạn có thể tìm hiểu chi tiết hơn về hệ số này tại đây : Lựa chọn ống nhòm : Thông số cơ bản của ống nhòm.  

Ví dụ : Ống nhòm 15x70mm có BR = 21.78, trong khi đó ống nhòm nhỏ hơn nhiều như 8x42mm có BR = 27.56. Điều này nghĩa là ống nhòm 8x42 lại cho hình ảnh sáng hơn 15x70 đến 27.56 / 21.78 = 1.26 lần. Một điều tưởng chừng nghịch lý nhưng lại là sự thật.  
Tương tự ống nhòm 25x100mm có BR = 16 có độ sáng hình ảnh tương đương ống nhòm compact 8x32mm có cùng BR = 16, và kém sáng hơn 10x42mm BR = 17.64 một chút.

Đánh giá độ sáng cho những thông số tiêu biểu
Đây là những bộ thông số khuyến khích dùng cho mục đích quan sát thiên văn phù hợp cho từng trường hợp sử dụng cụ thể

- Độ sáng khá tốt (BR khoảng 16 - 18) : phù hợp cho mục đích tìm kiếm vật thể trên bầu trời, nhìn ngắm ở mức độ khá tốt cho những tinh vân, cụm sao sáng,
Thông số tiêu biểu : 8x30 , 8x32 , 10x42 , 12x50, 15x60 , 15x70 , 18x70, 20x80 , 25x100

- Độ sáng rất tốt (BR khoảng 25 - 35) : phù hợp cho mục đích tìm kiếm vật thể và nhìn ngắm ở mức độ tốt, nhìn thấy một số vật thể mờ hơn.

Thông số tiêu biểu : 6x30, 7x35, 8x40 , 7x42, 8x42, 10x50, 25x110

- Độ sáng tuyệt vời (BR khoảng 45 - 50) : phù hợp cho mục đích quan sát và trãi nghiệm vật thể tối, tinh vân rất mờ với độ sáng lý tưởng cho những ai muốn trãi nghiệm rõ ràng vùng sáng của các tinh vân.  
Thông số tiêu biểu : 7x50 ; 8x56 ; 9x63 ; 10x70 ; 11x70

Chất lượng hình ảnh – yếu tố thứ nhì
Chúng ta đều biết, hình ảnh khi quan sát thiên văn đa số là các ngôi sao thể hiện như những điểm sáng trên nền trời đen. Việc thể hiện rõ từng điểm sáng này cách sắc nét, rõ ràng trên toàn trường nhìn là rất quan trọng. Có rất nhiều lỗi quang học ảnh hưởng mạnh đến việc quan sát thiên văn như hiện tượng cong trường nhìn, coma … làm các ngôi sao gần biên trở nên mờ và biến dạng rất khó chịu. Do đó, bạn nên dành thêm chi phí để có được một ống nhòm với chất lượng quang học tốt, trường phẳng để quan sát thiên văn. Bạn có thể tìm hiểu thêm các lỗi quang học qua bài viết : Lựa chọn ống nhòm : chất lượng hình ảnh của ống nhòm

Độ phóng đại – nên chọn ở mức phù hợp

Có thể bạn nghĩ rằng độ phóng đại càng lớn càng tốt, nhưng thực tế bạn nhận ra rằng khi chọn trên 10x, sẽ rất khó để giữ cho ống nhòm ổn định nếu không dùng chân đế chuyên dụng hay ống nhòm đó có chức năng chống rung. Đọc thêm : Lựa chọn ống nhòm : Ống nhòm nhìn được bao xa

Có rất nhiều tranh luận về độ phóng đại nào là tốt nhất. Độ phóng đại thấp được khuyến cáo từ 6x – 8x, trong khi độ phóng đại cao ở 10x sẽ nâng độ chi tiết và độ tối của nền trời, tuy nhiên sẽ làm hẹp bớt trường nhìn làm hạn chế khả năng tìm kiếm định vị mục tiêu.

“Quan niệm cá nhân tôi, tôi thích độ phóng đại thấp. Tôi không nhận thấy sự khác biệt nhiều giữa 7-8x và 10x, nhưng tôi nhận thấy ít mệt mỏi hơn khi sử dụng độ phóng đại thấp để quan sát. Nếu có cơ hội, bạn nên thử cả hai để xem mình thích loại nào hơn.” (Theo Ed Ting – Skyandtelescope magazine)

Thế nhưng vẫn còn nhiều người ưa thích độ phóng đại cao ? Kiểu như “Nếu 10x đã tốt, 20x còn tốt hơn”. Nhưng họ quên mất một điều quan trọng khác rằng, phóng đại càng lớn, trường nhìn (field of view) càng hẹp đi khiến việc rà soát, tìm kiếm đối tượng trên bầu trời bao la sẽ khó khăn hơn. Trường nhìn khuyến cáo cho mục đích thiên văn vào khoảng 5 – 8 độ. Mặt khác, độ phóng đại cao làm tăng sự bất ổn định hình ảnh do phản xa rung tự nhiên của tay, ví dụ với 20x, độ bất ổn định sẽ tăng 20 lần. Ngay cả khi dùng chân đế (không chuyên dụng cho ống nhòm), độ bất ổn định vẫn ảnh hưởng.

Tóm lại, ống nhòm thiên văn nên chọn vật kính có đường kính từ 40-63mm, độ phóng đại không nên quá 10x và trường nhìn 5 – 8 độ. Những tiêu chí khác là thân ống nhòm nhẹ, các lớp tráng phủ tốt và chất lượng quang học tốt. (Theo Terence Dickinson – Nightwatch)

Ống nhòm khổng lồ (Giant binoculars) - nên hay không

Trong những năm gần đây có sự xuất hiện các thiết bị quan sát mới với tư tưởng lớn-hơn-là-tốt-hơn : Ống nhòm khổng lồ. Chúng trông rất ấn tượng, giá thậm chí không cao, gây ảnh hưởng mạnh khi bạn lựa chọn thiết bị quan sát. Đường kính vật kính đạt 70, 80, và thậm chí là 100 mm. Đối với những con quái vật này, bạn buộc phải dùng chân đế có đối trọng cân bằng chuyên dụng cho ống nhòm để quan sát, lưu ý không phải loại chân máy ảnh thông thường, chúng sẽ không thể giải quyết trọn vẹn vấn đề bất ổn định và làm tư thế quan sát trở nên khó chịu.

Ống nhòm lớn làm mất hẳn khả năng cơ động vốn là điểm mạnh của chúng. Nếu muốn chọn ống nhòm khổng lồ bạn nên nghĩ đến việc quay lại với lựa chọn kính thiên văn sáng giá hơn. Trong khi nhiều người đổ xô đi mua ống nhòm lớn giá rẻ, tôi khuyên bạn không nên chọn những ống nhòm khổng lồ này – chúng quá cồng kềnh và khó bảo quản, rất dễ hỏng hóc và lệch trục, trừ những loại rất cao cấp như Nikon Astrolux 18x70. Hãy bắt đầu với những thông số như 7x40, 8x42 hoặc lớn hơn là 10x50, 8x56, 9x63 là giới hạn. (Theo Ed Ting – Skyandtelescope magazine)

Ống nhòm có hệ thống chống rung (Image-Stabilized Binoculars)

Một phát minh khác là những ống nhòm có hệ thống chống rung điện tử. Họ đã kết hợp hệ thống chống rung quang học từ những camera vào hệ thống cơ khí ống nhòm. Khi nhấn giữ nút, hình ảnh sẽ đột nhiên trở nên ổn định, ngay cả khi bạn mắc bệnh rung tay. Kết quả là, bạn có thể sử dụng độ phóng đại cao hơn, dẹp chân đế qua một bên, bạn vẫn nhận được hình ảnh ổn định với một chiếc ống nhòm tiện lợi.

Tôi đã có lúc hoài nghi những tuyệt tác chống rung này khi được giới thiệu, nhưng tôi đã nhanh chóng thay đổi suy nghĩ. Khi lần đầu sử dụng ống nhòm nhỏ gọn Canon 10x30 IS, tôi không thấy bất kì trở ngại nào cho việc tìm và quan sát hai thiên hà M81 và M82 gần chòm Gấu Lớn. Thực ra, tôi đã cố gắng tạo ra sự rung lắc khi quan sát để thử chức năng chống rung, nhưng nó quả thực không chịu nhúc nhích ! . (Theo Ed Ting – Skyandtelescope magazine)

Ống nhòm chống rung là một lựa chọn tuyệt vời cho thiên văn dành cho ai có hầu bao tốt.

Lựa chọn thiết kế đơn giản

Khuyến cáo cuối cùng của tôi : hãy giữ mọi thứ đơn giản. Bạn nên tránh chọn ống nhòm zoom (ngay cả cho mục đích khác thiên văn). Thị kính zoom tốt thường rất đắt tiền để sản xuất, do đó, ống nhòm zoom luôn có trường nhìn hẹp hơn, chất lượng quang học tệ hơn, cơ khí yếu hơn những ống nhòm cố định độ phóng đại.

Tương tự, ống nhòm có kèm theo chức năng camera ghi hình gần như trở thành món đồ chơi rẻ tiền khi quan sát thiên văn.

Do luôn lấy nét ở vô cực khi quan sát thiên văn, bạn cũng có thể chọn hệ thống lấy nét từng mắt (invividuals focus) để tránh bị sai focus khi quan sát lâu vì núm xoay focus của hệ thống lấy nét trung tâm (central focus) quá nhạy. Tuy nhiên cần lưu ý rằng với hệ thống lấy nét từng mắt, bạn không thể sử dụng ống nhòm cho mục đích du lịch và quan sát thiên nhiên thuận lợi. (Theo Amherst - www.scopereviews.com)

Đọc thêm bài : Lựa chọn ống nhòm : Hệ thống lấy nét của ống nhòm.

Hãy giữ cho hình ảnh ổn định !

Sau một thời gian sử dụng, bạn sẽ nhận ra rằng trở ngại lớn nhất khi sử dụng ống nhòm để ngắm sao (và cả những mục đích khác) là làm sao giữ cho hình ảnh ổn định. Hình ảnh sẽ trở nên vô giá trị khi bị rung, “nhảy lưng tung” trong trường nhìn cho dù chất lượng hình ảnh có tốt, có rõ thế nào. Hãy tham khảo qua bài viết sau đây để biết thêm nhiều cách giải quyết vấn đề ổn định hình ảnh cho ống nhòm : Sử dụng ống nhòm : Cách chống rung cho ống nhòm

Vietprotrek.vn
Vui lòng để rõ nguồn khi trích dẫn 

Chia sẻ:

Bài viêt cùng danh mục:

Viết Bình luận